Hvers vegna þarf þjóðarátak fyrir Reykjalund?

Við sem kaupum miða í Happdrætti SÍBS eigum rétt á skýrum svörum um hvert afrakstur happdrættisins hefur runnið.

Reykjalundur er ein af mikilvægustu endurhæfingarstofnunum landsins. Þar er unnið af mikilli fagmennsku að því að hjálpa fólki að ná aftur heilsu, sjálfstæði og starfsgetu eftir slys, veikindi og önnur áföll. Fyrir marga er Reykjalundur ekki bara stofnun, heldur vendipunktur í lífinu.

Þess vegna vekur það eðlilega athygli þegar kallað er eftir þjóðarátaki vegna bygginga, viðhalds og uppbyggingar á Reykjalundi.

Spurningin sem almenningur hlýtur að spyrja er einföld: Hvers vegna þarf þjóðarátak til að bjarga eða endurnýja byggingar Reykjalundar ef Happdrætti SÍBS hefur í áratugi verið rekið í nafni stuðnings við Reykjalund?

Við sem eigum miða í Happdrætti SÍBS höfum haft ríka ástæðu til að halda að þátttaka okkar styddi Reykjalund. SÍBS sagði opinberlega í efni um og eftir aldamótin að „allur ágóði“ Happdrættis SÍBS rynni til Reykjalundar. Upphafleg lagaheimild happdrættisins tengdi jafnframt ráðstöfun ágóða við Reykjalund, vinnustofu fyrir öryrkja og önnur félagsleg verkefni SÍBS.

Sú saga skiptir máli. Happdrættið er ekki venjuleg afþreying eða einkafyrirtæki sem starfar eingöngu fyrir eigin hagnað. Það hefur sérstakt samfélagslegt leyfi og sérstakan tilgang. Almenningur tekur þátt í þeirri trú að um leið og hann kaupir miða styðji hann við mikilvægt verkefni í þágu endurhæfingar og heilbrigðis.

Opinber samantekt sem byggist á ársreikningum rekstraraðila sýnir að Happdrætti SÍBS var með 662,6 milljónir króna í rekstrartekjur og 222,9 milljónir króna í hagnað eða afgang árið 2020. Það er veruleg fjárhæð.

En hér þarf að gæta að orðalagi. Afgangur í ársreikningi er ekki sjálfkrafa það sama og greiðsla til Reykjalundar. Hann getur verið geymdur, nýttur til annarra lögmætra verkefna, færður á milli tengdra aðila, notaður í eignir eða ráðstafað með öðrum hætti. Þess vegna er ekki rétt að halda því fram, án frekari gagna, að 222,9 milljónir hafi farið til Reykjalundar það ár.

En það er einmitt kjarni málsins.

Reykjalundur er ein af mikilvægustu endurhæfingarstofnunum landsins. Þar er unnið af mikilli fagmennsku að því að hjálpa fólki að ná aftur heilsu.

Við vitum að happdrættið hefur skilað afgangi. Við vitum að Reykjalundur hefur lengi verið kynntur sem lykilviðtakandi ávinningsins. Við vitum jafnframt að Reykjalundur glímir við uppbyggingar- og viðhaldsþörf. Það sem við vitum ekki, að minnsta kosti ekki af skýrum opinberum gögnum, er hversu hátt hlutfall af afrakstri Happdrættis SÍBS hefur í raun farið til Reykjalundar ár hvert, í hvaða formi það fór, og hvernig því var ráðstafað.

Þetta er ekki ásökun um misferli. Þetta er krafa um gagnsæi.

Ársreikningur Reykjalundar fyrir árið 2020 sýnir uppsafnað stofnframlag frá SÍBS og tiltekið framlag vegna endurbóta á húsnæði, en hann gefur ekki einfalt og ótvírætt svar við því hve mikið kom frá Happdrætti SÍBS það ár. Til að fá rétta mynd þarf að samkeyra reikninga Happdrættis SÍBS, SÍBS og Reykjalundar; skoða færslur á milli tengdra aðila, sjóðstreymi, fjárfestingar, eigið fé og framlög.

Það á ekki að vera ómögulegt.

Ef almenningur á að halda áfram að kaupa miða í trausti þess að hann sé að styrkja Reykjalund, þá þarf að birta árlega einfalt og skýrt yfirlit:

• Hver var heildarsala happdrættisins?
• Hversu mikið fór í vinninga?
• Hversu mikið fór í sölu, markaðssetningu, laun og stjórnun?
• Hver var afgangurinn?
• Hversu mikið fór sannanlega til Reykjalundar?
• Hvaða framkvæmdir, viðhald eða tæki voru fjármögnuð?
• Hversu mikið fór til annarra lögmætra verkefna SÍBS?

Þetta er ekki óraunhæf krafa. Þetta er lágmarksgagnsæi þegar leyfi til happdrættis er byggt á sérstöku samfélagslegu markmiði.

Reykjalundur á skilið öfluga fjármögnun. Starfsfólkið á skilið öruggan vinnustað og aðstöðu sem styður við faglegt starf. Sjúklingarnir eiga skilið að endurhæfingin fari fram í húsnæði sem er öruggt, viðhaldið og nútímalegt. Og miðaeigendur eiga rétt á að vita hvernig framlag þeirra nýtist.

Þjóðarátak kann að vera rétt og nauðsynlegt. En áður en almenningur er beðinn um meira fé verður að svara einni grundvallarspurningu:

Hvað varð um þann afrakstur sem happdrættið hefur þegar skapað, og hve mikið af honum skilaði sér raunverulega til Reykjalundar?

Svarið þarf að byggjast á opinberum, endurskoðuðum og rekjanlegum gögnum. Aðeins þannig verður hægt að endurbyggja traustið sem bæði Reykjalundur og Happdrætti SÍBS þurfa á að halda.

Höfundur er markaðsfræðingur og ánægður viðskiptavinur Reykjalundar.

Those of us who buy tickets in the SÍBS Lottery have a right to clear answers about where the lottery’s proceeds have gone.

Reykjalundur is one of Iceland’s most important rehabilitation centres. Its staff work with great professionalism to help people regain their health, independence and ability to work after accidents, illness and other setbacks. For many people, Reykjalundur is not just an institution but a turning point in life.

That is why it naturally draws attention when a national campaign is called for to pay for buildings, maintenance and development at Reykjalundur.

The question the public must ask is simple: why is a national campaign needed to save or renew Reykjalundur’s buildings, if the SÍBS Lottery has for decades been run in the name of supporting Reykjalundur?

Those of us who hold SÍBS Lottery tickets have had good reason to believe that our participation supported Reykjalundur. Around and after the turn of the century, SÍBS said publicly that “all profits” of the SÍBS Lottery went to Reykjalundur. The lottery’s original legal authorisation also linked the use of its profits to Reykjalundur, a workshop for disabled people and other social projects of SÍBS.

That history matters. The lottery is not ordinary entertainment, or a private company working only for its own profit. It has a special social licence and a special purpose. The public takes part in the belief that buying a ticket supports important work for rehabilitation and health.

A public summary based on the operator’s annual accounts shows that the SÍBS Lottery had operating revenue of ISK 662.6 million and a profit, or surplus, of ISK 222.9 million in 2020. That is a substantial sum.

But here we must be careful with words. A surplus in the annual accounts is not automatically the same as a payment to Reykjalundur. It may be kept, used for other legitimate projects, moved between related parties, put into assets or used in other ways. That is why it is not right to claim, without further documents, that ISK 222.9 million went to Reykjalundur that year.

But that is exactly the heart of the matter.

We know the lottery has made a surplus. We know Reykjalundur has long been presented as the main beneficiary. We also know that Reykjalundur has development and maintenance needs. What we do not know — at least not from clear public records — is what share of the SÍBS Lottery’s proceeds has actually gone to Reykjalundur each year, in what form, and how it was used.

This is not an accusation of wrongdoing. It is a demand for transparency.

Reykjalundur’s annual accounts for 2020 show accumulated capital contributions from SÍBS and a specific contribution towards building improvements, but they do not give a simple, clear answer to how much came from the SÍBS Lottery that year. To get the true picture, the accounts of the SÍBS Lottery, SÍBS and Reykjalundur have to be read together: transactions between related parties, cash flow, investments, equity and contributions.

That should not be impossible.

If the public is to keep buying tickets in the belief that it is supporting Reykjalundur, a simple and clear overview should be published every year:

• What were the lottery’s total sales?
• How much went on prizes?
• How much went on sales, marketing, salaries and administration?
• What was the surplus?
• How much demonstrably went to Reykjalundur?
• Which construction, maintenance or equipment was funded?
• How much went to other legitimate SÍBS projects?

This is not an unrealistic demand. It is the minimum of transparency when a lottery licence rests on a specific social purpose.

Reykjalundur deserves strong funding. The staff deserve a safe workplace and facilities that support their professional work. The patients deserve rehabilitation in buildings that are safe, well maintained and modern. And ticket holders have a right to know how their contribution is used.

A national campaign may be right and necessary. But before the public is asked for more money, one basic question must be answered:

What became of the proceeds the lottery has already generated, and how much of them actually reached Reykjalundur?

The answer must be based on public, audited and traceable records. Only then can the trust that both Reykjalundur and the SÍBS Lottery depend on be rebuilt.

The author is a marketing specialist and a satisfied client of Reykjalundur.